X
تبلیغات
The Agriculture is Art - روش های نوین آبیاری

The Agriculture is Art

علوم طبیعی و کشاورزی

روش های نوین آبیاری

  1) خصوصیات فنی عمومی سیستمها ودستگاههای آبیاری بارانی

 1-1) دستگاه آبفشان دوار(center pivote)

این دستگاه از یک پایه مرکزی وتعدادی دهنه (span) تشکیل می گردد.اسپن ها حول پایه محور دوران نموده وزمین دایره ای شکل را آبیاری می نمایند .دستگاه یاد شده جزء دستگاههای تمام مکانیزه بوده و حرکت وجابجایی آن توسط الکتروموتورهای نصب شده در هر اسپن انجام می گیرد و فشار و دبی مورد نیاز سیستم توسط ایستگاه پمپاژ و خط انتقال آب تامین می گردد.

ارتفاع لوله دستگاه تا سطح زمین حدود 5/3 متر بوده و قادراست حداگثر قطعه زمین 75 الی 80 هکتاری را آبیاری نماید و حداقل مساحت زیر پوشش یک دستگاه از نظر توجیه اقتصادی 25 الی 30 هکتار می باشد.سرعت این دستگاه قابل تنظیم بوده و بر اساس آن عمق آبیاری تنظیم می گردد.

مشخصلت فنی عمومی آبفشان دوار (center pivot) به شرح زیر می باشد:

فشارمورد نیاز درابتدای دستگاه : باتوجه به نوع پاشنده از 25 الی 45 متر.

مکانهای مناسب استفاده : زمینهای یکپارچه و بزرگ با توپوگرافی نسبتا منظم و کم .

راندمان سیستم : حدود 75 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های گالوانیزه ،گیربکس،کلکتور،نبشهای فلزی ،تایرهای مخصوص،الکتروگیربکس و سیستم کنترل الکتریکی .

2-1)دستگاه آبفشان خطی لینیر(linear)

ساختمان و سازه این دستگاه شبیه به دستگاه سنترپیوت بوده با این تفاوت که این سیستم حرکت رفت وبرگشتی داشته و قطعه زمین مربع یا مستطیل شکل را آبیاری می نماید.

دستگاه آبفشان خطی در دو نوع تولید می شود:

1-آبفشان خطی کانالی (Canal fed)

2-آبفشان خطی لوله ای(Hose fed)

 حداقل مساحت اقتصادی این دستگاه حدود 25 الی 30 هکتار و حداکثر یک دستگاه قادر است قطعه زمینی به مساحت   70 هکتار را آبیاری نماید.

در سیستم آبیاری لینیر کانالی ، ایستگاه پمپاژ سیستم روی ارابه دستگاه نصب بوده و به همراه دستگاه حرکت می­نماید. ولی سیستم آبیاری لینیر لوله ای ، ایستگاه پمپاژ در مجاورت قطعه زمین که دستگاه درآن نصب شده ،قرارمی­گیرد.

مشخصلت فنی عمومی آبفشان خطی  (Linear) به شرح زیر می باشد:

فشارمورد نیاز درابتدای دستگاه : باتوجه به نوع پاشنده از 15 الی 40 متر.

مکانهای مناسب استفاده از آبفشان خطی لوله ای : زمینهای مسطح با شیب حداکثر 3 درصد وبه شکل مربع یا مستطیل.

  مکانهای مناسب استفاده از آبفشان خطی کانال : زمینهای مسطح با شیب حداکثر 2 در هزار و به شکل مربع یا مستطیل.

راندمان سیستم :حدود 75 درصد می باشد.

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های گالوانیزه ،گیربکس، ،نبشهای فلزی ،تایرهای مخصوص،الکتروگیربکس و سیستم کنترل الکتریکی .

3-1)دستگاه آبفشان غلطان (Wheel MOVE)

این دستگاه از تعدادی لوله آلومینیومی 4 اینچ به طول 12 متر که در وسط هر لوله یک چرخ آهنی به قطر حدود 2 متر             (7 فوت)نصب شده تشکیل می گردد.این دستگاه جزء دستگاههای آبیاری نیمه مکانیزه بوده ودر ضمن آبیاری حرکتی نداشته وپس از پایان ساعت آبیاری دستگاه توسط نیروی محرکه نصب شده در مرکز دستگاه بوسیله اپراتور مربوطه به میزان لازم جابجا می­گردد و حداکثر طول دستگاه حدود 400 متر و قادر است در شرایط مختلف قطعه زمین به مساحت          7 الی 15 هکتار را آبیاری نماید.این دستگاه برای آبیاری گیاهانی که حداکثر ارتفاع آنها حدود 1 متر می باشد مناسب است یا به عبارت دیگر فاصله لوله دستگاه تا سطح زمین حدود یک متر می باشد.

لوله آلومینیومی دستگاه در حین آبیاری وظیفه انتقال آب و در حین جابجایی دستگاه وظیفه انتقال نیرو را بر عهده دارد.آبگیری دستگاه از هیدر انتهای نصب شده روی خط آبرسان اصلی درکنارزمین و تامین فشار و دبی مورد نیاز سیستم توسط ایستگاه پمپاز انجام خواهد شد .جنس لوله های آبرسان از  پلی اتیلن ،P.V.C  ویا آزبست می باشد .

مشخصلت فنی عمومی آبفشان غلطان  (Wheel Move) به شرح زیر می­باشد:

فشارمورد نیاز درابتدای دستگاه : حدود 40 الی 45 متر.

مکانهای مناسب استفاده : زمینهای نسبتا مسطح با شیب کم و به شکل چهار گوش منظم .

راندمان سیستم : حدود 75 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های ، چرخهای فلزی ، آبپاش با وزنه ، موتور بنزینی با قدرت 8 اسب بخار ، سیستم هیدرولیک ، شیلنگ آبگیر و کوپلینگ .

 4-1)سیستم آبفشان کلاسیک

کلیه سیستم های آبیاری بارانی غیرمکانیزه ، سیستم های کلاسیک نامیده می­شود و انواع متداول آن عبارتست است از:

1- سیستم آبفشان کلاسیک متحرک

2-  سیستم آبفشان کلاسیک نیمه متحرک

3-سیستم آبفشان کلاسیک ثابت

1-  سیستم آبفشان کلاسیک متحرک

در این سیستم آبیاری خطوط اصلی ،نیمه اصلی و فرعی در روی زمین نصب می گردد و جنس آنها آلومینیوم و قطر این             لوله ها معمولا بین 4 الی 6 اینچ می باشد و لوله های فرعی سیستم نیز از جنس آلو مینیوم و به قطر 2 الی 3 اینچ می باشد. این سیستم آبیاری کاملا متحرک بوده و در انتهای فصل آبیاری کلیه لوازم وقطعات آن توسط بهره بردار جمع شده و به انبار منتقل می گردد. در حین آبیاری جابه جایی باله های آبیاری توسط کارگر انجام می گردد.

مشخصات فنی عمومی این سیستم به شرح زیر است :

فشارمورد نیاز درابتدای خط اصلی : حدود 40 الی 45 متر.

مکانهای مناسب استفاده : کلیه اراضی با توپوگرافی وشکل متغیر.

راندمان سیستم : حدود 75 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های آلومینیومی با اتصالات مربوطه، آبپاش،رایزر و ایستگاه پمپاژ.

2- سیستم آبفشان کلاسیک نیمه متحرک

دراین سیستم آبیاری خطوط اصلی در زیر زمین قرارگرفته و جنس آنها پلی اتیلن ،PVC  ویا آزبست می باشدو لوله های فرعی سیستم مانند سیستم آبفشان کلاسیک متحرک در روی زمین قرار دارد.

مشخصات فنی عمومی این سیستم به شرح زیر است :

فشارمورد نیاز درابتدای خط اصلی : حدود 40 الی 45 متر.

مکانهای مناسب استفاده : کلیه اراضی با توپوگرافی وشکل متغیر.

راندمان سیستم : حدود 70 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های پلی اتیلن یا آزبست، لوله های آلومینیومی با اتصالات مربوطه ،آبپاش،رایزر و ایستگاه پمپاژ.

 3- سیستم آبفشان کلاسیک ثابت

دراین روش آبیاری هم خطوط آبرسان اصلی و هم خطوط فرعی در زیر زمین قرارگرفته و جنس آنها از پلی اتیلن یا P.V.C  می­باشد . در این سیستم در مکانهای نصب آبپاش ، شیرهای خودکاری نصب شده و آبپاش و رایزر مربوط توسط این شیرهای خودکار به خطوط فرعی ارتباط می یابد.

مشخصات فنی عمومی این سیستم به شرح زیر است :

فشارمورد نیاز: حدود 50 الی 65 متر.

مکانهای مناسب استفاده : کلیه اراضی با توپوگرافی وشکل متغیر.

راندمان سیستم : حدود 70 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های پلی اتیلن یا P.V.C شیرهای خودکار فلزی ، آبپاش ،رایزر وایستگاه پمپاژ

 5-1) دستگاه آبفشان قرقره ای ( Traveling Gun)

این سیستم آبیاری ازیک قرقره که لوله پلی اتیلن به دور آن پیچیده شده و ارابه آبپاش و توربین و گیربکس تشکیل شده است .جهت شروع آبیاری ارابه آبپاش توسط تراکتوربه انتهای قطعه زمین مورد نظر انتقال داده می شود .پس از راه­اندازی دستگاه وسروع آبیاری ، قرقره دستگاه توسط توربین و گیربکس نصب شده به حرکت درآمده و ارابه آبپاش بطرف دستگاه کشیده می شود.

سرعت کشش لوله قابل تنظیم بوده و بر اساس آن عمق آبیاری تنظیم می شود.دستگاه آبفشان قرقره­ای در مدلهای مختلفی ساخته می شود .در مدلهای کوچک قطر لوله حدود 50 میلیمتر و طول آن حدود 130 متر و در مدلهای بزرگ قطر لوله 110 میلیمتر و طول آن حدود 320 متر می باشد.

این سیستم آبیاری کاملا متحرک بوده و می تواند جهت تکمیل آبیاری مزارع دیم نیز بکار گرفته شود.

مشخصات فنی عمومی سیستم آبیاری قرقره ای در زیر ارائه شده است :

فشارمورد نیازدرابتدای دستگاه: حدود 50 الی 80 متر.

مکانهای مناسب استفاده : کلیه اراضی مسطح و کوهپایه با شکل متفائت وشیب و توپوگرافی نسبتا کم ومنظم .

راندمان سیستم : حدود 70 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های پلی اتیلن ، توربین ، گیربکس ، قرقره فلزی ، ارابه آبپاش و ایستگاه پمپاژ.

 2) خصوصیات فنی عمومی روشهای آبیاری موضعی

2-1) سیستم آبیاری قطره ای ( Drip Irrigation)

آبیاری قطره‌ای عبارتست از روشی که طی آن آب با فشار کم از روزنه یا وسیله‌ای به نام قطره چکان از شبکه خارج و به صورت قطراتی در پای بوته ریخته می‌شود. شبکه‌ای که آب را در سراسر مزرعه توزیع می‌نماید به کمک قطره چکان و با فشار کم در روی زمین پاشیده می‌شود. از مشخصات این روش تحویل آب به گیاه با فشار کم در منطقه ریشه‌ها ، در سطح زمین (در زیر خاک) خواهد بود.

 مقدمه

روش آبیاری قطره‌ای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه‌ها مورد استفاده بوده است. در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد.

هزینه‌های زیاد و تکنیک‌های نسبتا پیشرفته این روش و نمکها و مواد جامد معلق در آبهای ایران از معایب آبیاری قطره‌ای بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند ولی این دلیل نیست که روش آبیاری قطره‌ای را مطرود بدانیم و در پی رفع معایب آن باشيم.

 تشکیلات آبیاری قطره‌ای

منبع آبی ، موتورپمپ ، سیکلون ، فیلترشن ، تانک کود ، مرکز کنترل ، فیلترتوری ، لوله اصلی ، لوله آبرسانی ، لوله‌های جانبی یا لوله‌های فرعی ، قطره چکان

 طرز کار شبکه آبیاری قطره‌ای

آب توسط پمپ از منبع آب به داخل شبکه پمپ شده و ضمن عبور از سیکلون ، شن و مواد خارجی خیلی درشت آن ته نشین می‌شود. در فیلتر بقیه مواد جامد معلق در آب گرفته می‌شود. بخشی از آب وارد تانک کود شده با حل مقداری کود در آب این محلول از انتهای دیگر تانک خارج و مجددا وارد جریان اصلی آب می‌گردد. آب پس از عبور از فیلترتوری وارد لوله‌های توزیع کننده شده و مرکز کنترل این مجموعه را هماهنگ می‌کند.

در حال حاضر این روش آبیاری برای محصولات گران قیمت اقتصادی بوده و گیاهان گلخانه‌ای و کلیه گیاهانی که کشت آن زیر پلاستیک صرفه اقتصادی داشته باشد امکان پذیر است. ولی برای غلات ، حبوبات ، گیاهان علوفه‌ای و سایر محصولاتی که قیمت آن پائین است صرف نمی‌کند.

  انتخاب قطره چکان

انتخاب قطره چکان مهمترین کاری است که در یک شبکه آبیاری قطره‌ای باید انجام گیرد. انتخاب صحیح باعث می‌شود که هزینه‌های نگهداری به مقدار زیاد کاهش می‌یابد و زیانهای ناشی از مسدود شدن مجرا (هزینه تعویض قطره چکان ،             آبیاری نشدن بوته‌هایی که قطره چکان آن بند آمده و در نتیجه کاهش محصول) در بر خواهد داشت.

 انواع قطره چکانها

ساده‌ترین قطره چکان لوله‌ای است که در طول آن بفواصل مختلف روزنه‌های بسیار ریزی ایجاد شده و آب از این روزنه‌ها خارج می‌شود.

 قطره چکان دکمه‌ای

این قطره چکانها کوچک بوده و دارای دهانه کوچکی به قطر کمتر از یک میلی­متر هستند. با سوراخ کردن لوله‌های آبرسانی فرعی این قطره چکانها در آن سوراخها قرار می‌گیرند. آب از دهانه وروی داخل قطره چکان شده و پس از طی بدنه از دهانه خروجی آن به سطح خاک می‌چکد. از مزایای این قطره چکان ارزانی قیمت آن و سرعت نصب و ساده بودن کار با آنهاست.

 قطره چکان با مجرای طولانی

این نوع قطره چکان در مسیر لوله فرعی قرار گرفته و آب از دهانه ورودی وارد قطره چکان شده و پس از طی مسیر مارپیچ طولانی از دهانه خروجی خارج می‌گردد. عیب عمده این قطره چکان احتمال مسدود شدن مسیر در اثر رسوبات نمکی و یا ذرات جامد معلق در آب می‌باشد. این قطره چکان قابل تعمیر نبوده و در اثر انسداد مجرا باید با آب اسید شسته و یا تعویض شود.

 قطره چکان صفحه‌ای

‌این قطره چکان از چند صفحه منطبق بر هم تشکیل شده بطوریکه هر صفحه دارای دیواره عرضی عمودی بر صفحات است. آب در مسیر خود ‌این دیواره‌های عرضی را دور زده و از سوراخ انتهایی به صورت قطره خارج می‌شود. مجموعه این صفحات روی هم قرار گرفته و به قطره چکان شکل صندوقی کوچکی می‌دهد.

 قطره چکان چند دهانه‌ای

برای آبیاری درختان در باغهای میوه اجبارا از قطره چکانهایی که با فشار زیادتر و با چند دهانه خروجی آب را به پای درخت برسانند استفاده می‌شود. به هر یک از دهانه‌ها لوله باریکی وصل شده و آب را تا فاصله چند متری منتقل می‌نماید. بدین ترتیب با یک یا دو قطره چکان می‌توان نسبت به آبیاری یک درخت اقدام نمود. تعداد این خروجی‌ها از 5-1 متغیر است.

  تجمع نمک در آبیاری قطره‌ای

آب آبیاری دارای مقداری نمک محلول است که ممکن است موجب مسدود شدن مجرای قطره چکانها شود. بعضی وقتها هم این نمکها همراه آب آبیاری وارد منطقه ریشه‌ها شده و زیان فراوانی به گیاه وارد می‌سازد.

برای شست و شوی این نمکها به دو روش عمل مي­كنند:

 در زمستان از آب رودخانه‌ها و یا جریانهای سطحی حاصله از بارندگی یا آبهای اضافی موجود در منطقه برای شست و شوی نمکهای فوق استفاده می‌شود .

سیستم آبیاری قطره ای معمولا جهت آبیاری درختان بکار گرفته می شود و شامل کنترل مرکزی ( فیلتراسیون وایستگاه پمپاژ)- خطوط آبرسان اصلی و خطوط آبرسان فرعی و لوله های لترال و یا آبده می باشد که جنس این لوله ها اکثراً                پلی اتیلن سنگین (H.D) و جنس لوله های آبده از پلی اتیلن سبک (L.D)می باشد.در روی لوله های لترال قطره چکان نصب می گردد.آرایش لوله های لترال معمولا بصورت خطی یا لوپ در اطراف درختان مورد نظر خواهد بود . آبدهی قطره چکانهای مورد استفاده در این سیستم از 2 لیتر در ساعت تا حدود 24 لیتر در ساعت متغیر می باشد ودر شرایط معمولی از قطره چکانهای 4 لیتر در ساعت استفاده می گردد.

 نکته مهم :هر دو سال یکبار زمینهای آبیاری قطره‌ای را با روش کرتی کشت و آبیاری می‌کنند.

مشخصات فنی عمومی سیستم آبیاری قطره ای در زیر ارائه شده است :

فشارمورد نیازدرابتدای دستگاه: حدود 25 الی 35 متر.

گیاهان و مکانهای مناسب استفاده : باغات ، صیفی حات ،تولید نهال ،گلخانه با هر توپوگرافی.

راندمان سیستم : حدود90 درصد می باشد .

   قسمتهای مختلف سیستم : لوله های پلی اتیلن اصلی (H.D)، لوله های آبده پلی اتیلن (L.D) ، فیلتراسیون وایستگاه پمپاژ.

 2-2) سیستم آبیاری بابلر

سیستم آبیاری بابلر شبیه به سیستم آبیاری قطره ای بوده با این تفاوت که در این سیستم از قطره چکان استفاده نمی­گردد و پاشنده ای خاص با دبی حدود حداکثر 100 لیتر وبالاتر در ساعت بهره گرفته می شود.این سیستم به فیلتراسیون با دقت بالا نیازی نداشته و بیشتر مناسب کشاورزانی می باشد که منابع آبی آنها از کیفیت مطلوب برخوردار نبوده و یا دارای حقابه می­باشند.

مشخصات فنی عمومی سیستم آبیاری قطره ای در زیر ارائه شده است :

فشارمورد نیازدرابتدای دستگاه: حدود 20 الی 30 متر.

گیاهان و مکانهای مناسب استفاده : باغات ، درختان مسن  ،باغچه ها با هرتوپوگرافی.

راندمان سیستم : حدود80 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های پلی اتیلن ، سیستم فیلتراسیون و ایستگاه پمپاژ.

3-2)سیستم آبیاری میکروجت

دراین سیستم شعاع پوشش کم بوده . نیاز آبی درختان در اطراف آنها تامین می گردد. اجزاء این سیستم شامل خطوط آبرسان اصلی و فرعی ( جنس آنها از لوله پلی اتیلن سخت (H.D) ) و پاشنده میکروجت وایستگاه پمپاژو فیلتراسیون مربوطه است .راندمان آبیاری این سیستم از سیستم آبیاری قطره ای کمتر بوده و در بعضی از موارد از این سیستم علاوه بر تامین نیاز آبی گیاه جهت کنترل درجه حرارت داخل باغ نیز استفاده می گردد.

 مشخصات فنی عمومی سیستم آبیاری قطره ای در زیر ارائه شده است :

فشارمورد نیازدرابتدای دستگاه: حدود 10 الی 30 متر.

گیاهان و مکانهای مناسب استفاده : باغات ، صیفی حات ،تولید نهال ،گلخانه با هر توپوگرافی.

راندمان سیستم : حدود75 درصد می باشد .

قسمتهای مختلف سیستم : لوله های پلی اتیلن سیستم  فیلتراسیون وایستگاه پمپاژ.

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 9 فروردین1390ساعت 11:37  توسط فرهاد   |